Kəkələmə uşaqlıqdan başlayan, normal səlislik və danışıq axını ilə bağlı tez-tez və vacib problemləri özündə cəmləşdirən danışıq pozğunluğudur. Kəkələmə problemi olan insanlar nə demək istədiklərini bilirlər, ancaq danışmaqda çətinlik çəkirlər. Məsələn, bir sözü, hecanı, samit və ya sait səsini təkrarlaya, uzada və ya söhbətdə dura bilərlər. Kəkələmə, danışmağı öyrənməyin normal bir hissəsi olaraq gənc uşaqlar arasında daha geniş yayılıb. Kiçik uşaqlarda danışma və dil bacarıqları söyləmək istədiklərini davam etdirəcək qədər inkişaf etmədikdə bu zaman kəkələmə ola bilər. Əksər uşaqlardan kəkələmə müvəqqətidir və zamanla tamamilə yox olur.
Kəkələmə bəzən uşaqlıqda başlayan və yetkinlik yaşına qədər davam edən xroniki bir xəstəlikdir. Bu cür kəkələmə tez-tez insanın hörmətinə və digər insanlarla qarşılıqlı münasibətlərinə mənfi təsir göstərir. Kəkələmə problemi olan uşaqlar və böyüklər nitq axıcılığı qazanmaq üçün danışma terapiyası, idrak davranış terapiyası və ya elektron cihazlardan istifadə metodlarından faydalana bilərlər.
Kəkələmək – Sözlərin, səslərin və ya hecaların təkrarlanması, danışmaqda fasilə və ya qeyri-bərabər nitq sürəti ilə xarakterizə olunan nitq pozğunluğudur. Ən çox 2-6 yaş arasında ortaya çıxan kəkələmə, bütün uşaqların təxminən 5-10% -nə təsir edir. Kəkələyən uşaqların 25%-dən çoxunda bu, yetkinlik yaşına qədər davam etmir. Ümumiyyətlə, uşağın inkişafı irəlilədikcə bu hal tamamilə yox olur. Qalıcı ola bilən hallarda, erkən müdaxilə ilə problemin yetkin yaşlarında davam etməsinin qarşısı alınır.
Kəkələmə hər yaşda olan uşaqlarda və ya böyüklərdə ola bilər. Ən çox 2-6 yaş arasındakı uşaqlarda görülür. Çünki bu yaşlar dil biliklərinin ən çox inkişaf etdiyi dövrdür. Bütün uşaqların təxminən 5-10% -i ömürlərinin bir müddətində bir neçə həftədən bir neçə ilə qədər davam edən kəkələmə ilə qarşılaşırlar.
Kəkələmənin əlamətləri
Kəkələmə zamanı danışmaqda çətinlik çəkilə və bəzi qeyri-adi jestlərlə müşayiət oluna bilər:
Kəkələmə, insan həyəcanlı, yorğun, stresli və ya təzyiq altında olduqda daha pis ola bilər. Çıxış və ya telefon danışıqları kimi vəziyyətlər bu insanlar üçün xüsusilə çətin ola bilər. Ancaq kəkələmə problemi olan insanların əksəriyyətinin öz-özünə danışmağında, mahnı oxumasında və ya başqa bir insanla eyni anda danışmasında problem olmur.
Kəkələməyin növləri
Kəkələmənin üç fərqli növü müəyyən edilmişdir: inkişaf, neyrogen və psixoloji.
Kəkələmə diaqnozu
Kəkələməyə ümumiyyətlə bir dil danışma terapevti və ya uşaq psixiatrı, səs, nitq və dil qüsurları olan şəxsləri sınamaq və müalicə etmək üçün təhsil alan bir mütəxəssis tərəfindən diaqnoz qoyulur. Son dövrün araşdırmaları sübut edir ki, kəkələmə psixoloji yox nevroloji problemdir və bunun müalicəsi zmaanı mütləq şəkildə nevroloqa müraciət etmək lazımdır.
Diaqnoz zamanı;
Kiçik bir uşaq kəkələmə üçün qiymətləndirildikdə, uşağın kəkələmə davranışına davam edib etməyəcəyini və ya çox inkişaf edəcəyi ehtimalını təyin etməyə çalışılır. Bunu təyin edərkən kəkələmənin ailə tarixi, uşağın kəkələmənin 6 ay və ya daha uzun müddət davam etməsi, digər danışıq və ya dil problemlərini göstərməsi kimi amillər nəzərə alınır.
Kəkələmənin müalicəsi
Kəkələməsi olan bütün uşaqların müalicəyə ehtiyacı olmur, çünki inkişafda kəkələmə zamanla öz-özünə həll olunur. Uşaq psixiatrının hərtərəfli qiymətləndirməsindən sonra ən yaxşı müalicə yanaşmasına qərar verilə bilər. Müalicədə istifadə olunan bir neçə fərqli yanaşma var. Bir şəxs üçün faydalı olan bir metod, fərdi fərqlər və ehtiyaclar səbəbindən başqası üçün təsirli ola bilməz. Müalicə kəkələməni tamamilə aradan qaldıra bilməz, ancaq insana kömək edəcək bacarıqları öyrədə bilər:
Danışıq terapiyası nitqdəki kəsilmələri azalda bilər və uşağın özünə hörmətini artıra bilər. Danışıq terapiyası – danışıq dərəcəsi, tənəffüs dəstəyi və boğaz gərginliyi kimi danışıq nümunələrini idarə etməyə yönəlmişdir.
Danışıq terapiyası üçün ən yaxşı namizədlər bunlardır:
Valideynlər övladlarının problemdən daha tez keçmələrinə kömək etmək üçün terapevtik üsullardan istifadə edə bilərlər. Uşaq danışarkən onu dinləmə problemin mərhələsində vacib bir addımdır.
Şüurlu davranış müalicəsi
Şüurlu davranış psixoterapiyası kəkələməni artıra biləcək düşüncə tərzlərini təyin etməyi və dəyişdirməyi öyrənməyə kömək etmək üçün tətbiq olunur. Bu da kəkələmə ilə əlaqəli stres, narahatlıq və ya özünə hörmət məsələlərini həll etməyə kömək edə bilər.
VALİDEYN – UŞAQ ƏLAQƏSİ
Valideynlərin evdə texnika tətbiq etməsi, bir uşağın kəkələmənin öhdəsindən gəlməsində, xüsusən də müəyyən metodlarla kömək etməsinin əsas hissəsidir. Valideynlərin uşağa ən yaxşı yanaşmanı təyin etmək üçün uşaq psixiatrının rəhbərliyinə riayət etmələri vacibdir.
Daxil ol
