Şizoid şəxsiyyət pozğunluğu şəxsiyyət pozuntularının nadir növlərindən biridir. Şizoid şəxsiyyət pozğunluğu olan insanlar sosial əlaqələrdən həzz ala bilməmək, emosional soyuqluq, məhdud emosional ifadələr və sosial izolyasiya kimi simptomlar göstərirlər. Bu insanlar tez-tez emosional yaxınlıq və sosial qarşılıqlı əlaqə ilə bağlı problemlər yaşayırlar. Şizoid şəxsiyyət pozğunluğu bir psixoloq və ya psixiatr tərəfindən qiymətləndirildikdən sonra psixoterapiya, koqnitiv-davranışçı terapiya, dərmanlar və ya bunların kombinasiyası ilə müalicə edilə bilər.

Şizoid şəxsiyyət pozğunluğunun əlamətləri

Şizoid şəxsiyyət pozğunluğu ən çox erkən yetkinlik dövründə və bəzən uşaqlıqda baş verən bir vəziyyətdir. Bu vəziyyətdə olan insanlar məktəbdə, işdə və sosial həyatın digər sahələrində çətinliklərlə üzləşə bilərlər. Şizoid şəxsiyyət pozğunluğunun bəzi əlamətləri aşağıdakılardır:

• Onlar tək qalmağa və öz fəaliyyətlərini tək görməyə üstünlük verirlər.
• İnsanlarla, o cümlədən ailə üzvləri ilə yaxın münasibətləri sevmir və onlardan çəkinirlər.
• Cinsi əlaqə üçün heç bir istək hiss etmirlər.
• Duyğularını ifadə etməkdə və vəziyyətə reaksiya verməkdə çətinlik çəkirlər.
• Onlar başqaları tərəfindən soyuq, reaksiyasız və emosional olaraq təsvir edilir.
• Yumordan uzaqdırlar.
• Motivasiya və məqsəd qoymada zəif görünürlər.
• Başqalarının tənqid və təriflərinə reaksiya vermirlər.
• Təkbaşna görülən işlərə və ya fəaliyyətlərə üstünlük verirlər.
• İntensiv xəyal qurma və fantaziyalar dünyasında yaşayırlar.

Yuxarıda qeyd olunan simptomlarla yanaşı, şizoid şəxsiyyət pozğunluğu olan bir çox insan evlənmək istəmir və ya yetkinlik yaşına çatmış kimi valideynləri ilə yaşamağa davam edə bilər.

Şizoid şəxsiyyət pozğunluğunun səbəbləri

Şizoid şəxsiyyət pozğunluğunun dəqiq səbəbləri tam məlum deyildir. Bununla belə, araşdırmalar şizoid şəxsiyyət pozğunluğunun inkişafında bir neçə mümkün faktorun rol oynaya biləcəyini aşkar etmişdir. Həmin vəziyyətlərdən bəzilərini aşağıdakı kimi sadalamaq olar:

• Genetik meyl: Valideyn və ya qohumunda şizoid şəxsiyyət pozğunluğu, şizotipal şəxsiyyət pozğunluğu və ya şizofreniya xəstəsi olması. Genetik meyl şizoid şəxsiyyət xüsusiyyətlərinin ortaya çıxmasına səbəb ola bilər.
• Ətraf mühit faktorları: Uşaqlıqda yaşanan emosional laqeydlik, sui-istifadə, həddindən artıq qoruyucu və ya soyuq ailə mühiti kimi amillər emosional ifadələrin sıxışdırılmasına və sosial təcrid meyllərinin inkişafına səbəb ola bilər.
• Sosial ünsiyyətin olmaması: Şizoid şəxsiyyət pozğunluğu olan insanlar sosial qarşılıqlı əlaqədən qaçırlar. Uşaqlıq dövründə məhdud sosial münasibətlər və ya qeyri-sosial valideynlər şizoid şəxsiyyət xüsusiyyətlərinin inkişafına kömək edə bilər.
• Şəxsi xüsusiyyətlər: Şizoid şəxsiyyət pozğunluğunun ortaya çıxmasında insanın təbii olaraq içinə dönük olması, sosial əlaqələrdən uzaq durmağı üstün tutması və duyğularını ifadə etməkdə çətinlik çəkməsi və ya bu şəkildə yaşamağı seçməsi kimi şəxsiyyət xüsusiyyətləri təsirli ola bilər.

Şizoid şəxsiyyət pozğunluğunun ağırlaşmaları

Şizoid şəxsiyyət pozğunluğu olan fərdlərdə ən çox görülən ağırlaşmalardan biri də onların sosial qarşılıqlı ünsiyyət qurmaqda çətinlik çəkmələri və sosial münasibətlərini məhdudlaşdırmalarıdır. Bu, dostluq, emosional və ailə münasibətləri kimi sahələrdə problemlərə səbəb ola bilər. Onlar təcrid və təklik hissləri ilə mübarizə apara bilərlər. Şizoid şəxsiyyət pozğunluğunun digər ağırlaşmalarından bəziləri bunlardır:

• Şizofreniya və ya başqa bir delusional pozğunluğun ortaya çıxması
• Anksiyete pozğunluqlarının meydana gəlməsi
• Ağır depressiyanın inkişafı
• Müxtəlif əhval pozğunluqlarının yaranması

Bu ağırlaşmalar fərdlər arasında fərqli ola bilər və fərdi amillərdən, dəstək sistemindən və fərdin müalicəyə çıxış imkanlarından asılı olaraq dəyişə bilər.

Şizoid şəxsiyyət pozğunluğu diaqnozu

Şizoid şəxsiyyət pozğunluğu diaqnozu psixiatrik qiymətləndirmə nəticəsində bir mütəxəssis tərəfindən qoyula bilər. Diaqnoz simptomların davamlı olub-olmaması və insanın funksionallığına nə dərəcədə təsir göstərməsi əsasında müəyyən edilir. Şizoid şəxsiyyət pozğunluğunun diaqnostikasında istifadə olunan bəzi üsullar və meyarlar bunlardır:

• Simptomları hərtərəfli dinləmək
• Tibbi tarix və şəxsi keçmiş haqda məlumat
• Fiziki müayinənin aparılması
• Amerika Psixiatriya Assosiasiyası tərəfindən nəşr olunan Psixi Bozuklukların Diaqnostik və Statistik Təlimatında (DSM-5) sadalanan simptomları axtarmaq.

Diaqnostika prosesi fərdi vəziyyətdən və mütəxəssisin üstünlüklərindən asılı olaraq dəyişə bilər. Şizoid şəxsiyyət pozğunluğu diaqnozu qoyulduqdan sonra müalicə və dəstək planlaması üçün müvafiq yol xəritəsi müəyyən edilə bilər.

Şizoid şəxsiyyət pozğunluğu müalicəsi

Şizoid şəxsiyyət pozğunluğu olan insanlar, ümumiyyətlə, vəziyyətlərindən narahat olmurlar və müalicə almağa meylli deyillər. Müalicə çox vaxt yaxın ailə üzvlərinin xahişi ilə başlayır. Şizoid şəxsiyyət pozğunluğunun müalicəsi uzun müddətli bir proses tələb edə bilər və insana uyğun müalicə planı yaradılmalıdır. Şizoid şəxsiyyət pozğunluğunun müalicəsində istifadə olunan bəzi yanaşmalar aşağıdakılardır:

• Fərdi Psixoterapiya: Fərdi psixoterapiya şizoid şəxsiyyət pozğunluğu olan şəxslərə emosional ifadələrini araşdırmaqda, sosial bacarıqlarını təkmilləşdirməkdə və özlərini daha yaxşı anlamağa kömək edə bilər. Terapiya prosesində terapevt fərdin öz düşüncələrini, hisslərini və davranışlarını başa düşməsinə və daha funksional üsullar inkişaf etdirməsinə töhfə verə bilər.
• Qrup Terapiya: Qrup terapiyası şizoid şəxsiyyət pozğunluğu olan şəxslərə sosial bacarıqları və qarşılıqlı əlaqələri yaxşılaşdırmaq üçün fayda verə bilər. Qrup terapiyası digər insanlarla qarşılıqlı əlaqədə bacarıqların artırılması, empatiyanın inkişafı və emosional ifadələr təcrübəsi üçün mühit təmin etmək məqsədi daşıyır.
• Dərman: Şizoid şəxsiyyət pozğunluğunun birbaşa dərman müalicəsi yoxdur. Ancaq bəzi hallarda dərmanlar müşayiət olunan simptomları idarə etmək üçün istifadə edilə bilər. Məsələn, bu vəziyyətlə birlikdə depressiya və narahatlıq əlamətləri varsa, antidepresanlar və antipsikotiklər təyin edilə bilər. Bəzi dərmanlar həzz hisslərini artırmaq və apatiya hisslərini düzəltmək üçün də istifadə edilə bilər.

https://www.medicalpark.com.tr/sizoid-kisilik-bozuklugu/hg-3039