Vitamin çatışmazlığı, uzun müddət keyfiyyətsız və zəif qidalanma nəticəsində inkişaf edən xəstəlikdir. C vitamin çatışmazlığı zamanı Skorbüt xəstəliyi, B1 vitamin çatışmazlığı zamanı Beri-beri xəstəliyi, D vitamin çatışmazlığı zamanı Raxit, PP vitamin çatışmazlığı zamanı isə Pellagra xəstəliyi inkişaf edir.

Poliavitaminoz, bir neçə vitaminin eyni vaxtda çatışmazlığı deməkdir və daha çox yayılmışdır.

Hipovitaminoz, vitaminlərin və ya müəyyən bir vitaminin bədənə qeyri-adekvat daxil olması səbəbindən inkişaf edən patoloji vəziyyətdir.

Bədəndə vitamin və mineral çatışmazlığının əsas səbəbləri keyfiyyətsiz və balanssız qidalanma (“tələsik yemə”, konservləşdirilmiş qidalar, xüsusi pəhrizin olmaması), stress və əlverişsiz ekoloji şəraitdir. Normal metabolizm və toxumaların yenilənməsi üçün vitamin və minerallara ehtiyacımız vardır, çünki onlar müxtəlif ferment sistemləri üçün katalizator rolunu oynayırlar.

Vitamin çatışmazlığının əsas əlamətləri:

• səhər gec və çətin oyanmaq (sankı dincəlməmiş və ya yatmamış kimi);
• gün ərzində davam edən yuxululuq;
• yorğunluq;
• diqqət dağınıqlığı, unutqanlıq;
• əsəb (hər hansı bir səbəbdən!);
• depressiya;
• dərinin korlanması (həddindən artıq quru dəri, dodaqların küncündə çatlamış və qızarmış dəri);
• zəifləmiş immunitet (tez-tez soyuqdəymə).

Vitamin çatışmazlığının qarşısını almaq üçün bədən lazımi miqdarda zülallar, yağlar və karbohidratlar qəbul edən balanslaşdırılmış qidalarla bəslənməlidir. Qış-yaz fəsillərində tərəvəz (duzlu kələm, konservləşdirilmiş xiyar və pomidor), göyərti, meyvə (həm təzə, həm də dondurulmuş), quş əti və balıq yemək tövsiyə olunur (ət folqada daha yaxşı bişirilir, beləliklə daha çox vitamin qorunur), çünki bu qidaların tərkibində bədən tərəfindən asanlıqla mənimsənilən vitaminlər və amin turşuları vardır. Ancaq, yadda saxlamaq lazımdır ki, müxtəlif qidalarla belə ehtiyacımız olan bütün vitamin və mikroelementlərin gündəlik tələbatını ala bilmərik.

Vitaminlər və minerallar kompleksi

Günümüzdə vitaminləri tablet, kapsul, həb, draje formalarında əldə etmək və onları udmaq, çeynəmək və hətta suda həll etmək olar. İdeal olaraq ildə iki dəfə vitamin kursu qəbul etmək tövsiyə olunur. Vitaminlər seçərkən təkcə vitaminlərin (C, B, D qrupları) tərkibinə deyil, həm də mikroelementlərinə (məsələn, maqnezium, dəmir, kalium, sink, mis, manqan kimi) diqqət yetirmək tövsiyə olunur). Bütün vitamin kompleksləri bizim üçün uyğun olmaya bilər, əgər vitamin qəbul edərkən ürəkbulanma və ya qusma hiss edirsinizsə, bu vitamin kompleksini digəri ilə əvəz etməlisiniz.

Skorbüt (Sinqa) və Simptomları

Sinqa çox ciddi C vitamini çatışmazlığıdır. Anemiya, halsızlıq, yorğunluq, spontan qanaxma, əzalarda və xüsusilə ayaqlarda ağrılara, bədənin bəzi yerlərində şişməyə, bəzən damaqda xoralara və dişlərin tökülməsinə səbəb ola bilər.

Vitamin C və ya askorbin turşusu vacib bir qidadır. O, müxtəlif bədən strukturlarının və proseslərinin inkişafı və fəaliyyətində rol oynayır, o cümlədən:

• Bədənin birləşdirici toxumalarına struktur və sabitlik verməyə kömək edən zülal olan kollagenin düzgün formalaşması
• Xolesterol və zülal mübadiləsi
• Dəmirin udulması
• Antioksidan təsir göstərir
• Yara sağalması
• Dopamin və epinefrin kimi nörotransmitterlərin yaradılması

C vitamini bədəndə bir çox fərqli rol oynayır. Çatışmazlıq geniş yayılmış simptomlara səbəb olur.

C vitamini bədənə dəmiri udmağa və kollagen istehsal etməyə kömək edən vacib bir qidadır. Əgər bədən kifayət qədər kollagen istehsal etmirsə, toxumalar parçalanmağa başlayacaq.

C vitamini enerji istehsalı üçün zəruri olan dopamin, norepinefrin, epinefrin və karnitinin sintezi üçün də lazımdır.

Adətən Sinqa simptomları ən azı dörd həftəlik ağır, davamlı C vitamini çatışmazlığından sonra başlayır. Ancaq simptomların görünməsi üçün adətən üç ay və ya daha çox vaxt lazımdır.

Tercume