Yeniyetməlik dövrürlərində müşahidə olunan yemək pozğunluqları valideynlərin qorxulu yuxusudur. Bədən imici pozğunluqlarının fiziki əlamətləri ön planda olsa da, əslində qidalanma pozuntuları psixoloji problemdir. Xüsusilə gənc qızlarda görülən anoreksiya nervozu kişilərdə daha az hallarda görülür. Araşdırmalara görə, xəstəlik hər min gənc qızdan birində müşahidə edilir. Bu zaman insan kökəlməkdən narahat olduğu üçün yeməkdən imtina edir və bunun nəticəsində o, ciddi sağlamlıq problemləri və hətta ölümlə üzləşə bilər.

Anoreksiya nervozu nədir?

Anormal bədən çəkisi ilə səciyyələnən və həyati təhlükəsi olan anoreksiya nervozu psixoloji xəstəlikdir. Arıq qalmağa həddindən artıq düşkün olan və bu xəstəliyə mübtəla olan insanlar normal çəkilərindən həddindən artıq arıq olurlar. Ümumiyyətlə 12-20 yaş arası gənc qızlar olan anoreksiya xəstələri çox az yatır, yeməkdən imtina edir, lakin çox aktiv olurlar. Çox nadir, lakin yetkinlik dövründə də görülə bilən anoreksiya nevrozunda insan özünü çox kök hesab edir və çox aşağı kalorili diyetlərə əməl etməyə başlayır. Ilkin dövürlərdə iştahı idarə etmək mümkün olsa da, gələcəkdə iştah tamamilə yox olur və bədən xəstələnir.

Anoreksiya nervozunun simptomları

Anoreksiya nervozu xəstələri arıqlamaq üçün unikal yemək davranışları inkişaf etdirirlər. Xəstəlik fiziki simptomlar görünəndə aşkar edilir. Onlar kökəlməkdən son dərəcə qorxurlar və arıq olmalarına baxmayaraq çox məhdud bir pəhriz saxlayırlar. Xüsusilə, karbohidratlı qidaları pəhrizlərindən tamamilə çıxarırlar. Yeməkdən qaçmaq üçün yemək vaxtı gizlənmək, yemək masasndan qalxmaq üçün bəhanələr tapmaq, daim yemək haqqında düşünmək, reseptlər toplamaq, başqaları üçün yemək hazırlamaq, başqalarının yanında yeməkdən imtina etmək kimi qəribə və gizli yemək ritualları var. Xəstəliyin heç bir əlaməti olmasa da, əhəmiyyətli dərəcədə arıqlamaq, daim tərəzidə qalmaq, boş paltar geyinərək arıqlığını gizlətmək, heç vaxt özünü kifayət qədər arıq olduğuna inanmamaq, daim çəkidən narahat olmaq anoreksiya nevrozunun əlamətlərindəndir. Yeməkdən sonra yediklərini qusma, pəhriz həbləri, sidikqovucular və ya laksatiflər istifadə edərək yediklərini xaric etməyə çalışırlar. Özlərini cəzalandırmaq üçün ağır hərəkətlər etmək və uzun müddət ayaqyolunda qalmaq da iştahsızlıq olan xəstələrdə görülən davranış pozuntularıdır.

Anoreksiya nervozunun səbəbləri

Anoreksiya nevrozunun xüsusi bir səbəbi yoxdur. Demək olar ki, yeniyetməlik dövründə müşahidə olunan bir xəstəlik olan anoreksiya gənclərin yetkinlik dövründəki dəyişikliklərə uyğunlaşmaqda qarşılaşdıqları çətinliklər səbəbindən ortaya çıxır. Ətraf mühit, psixoloji və bioloji amillərin birləşməsi nəticəsində irəliləyən xəstəlik müalicə olunmazsa xəstənin ölümünə səbəb ola bilər.

• Bioloji Səbəblər: Anoreksiya nervozu xəstələri ümumiyyətlə həssas, qətiyyətli və mükəmməllikçi şəxsiyyətlərə malikdirlər. Genetik meyli göstərən qəti tədqiqatlar olmasa da, ailəsində anoreksiya tarixi olanlarda xəstəliyin inkişaf riski yüksək ola bilər.
• Psixoloji Səbəblər: Körpəlik və uşaqlıq dövründə düzgün olmayan qidalanma davranışları sonrakı dövrlərdə anoreksiyanın inkişafı üçün risk yarada bilər. Xəstəliyə daha çox utancaq, depressiyaya düşmüş, itaətkar və obsesif-kompulsiv şəxsiyyət pozğunluğu olan gənclərdə rast gəlinir. Valideynləri ilə sevgi bağı az olan qadınlarda və keçmişdə cinsi istismara məruz qalmış qadınlarda anoreksiya nervozu riski yüksəkdir.
• Ətraf mühit Faktorları: Moda dünyasında arıq bədənin populyarlığı xüsusən də yeniyetməlik dövründə gənclərə mənfi təsir göstərir. İncə bədənə sahib olmaq üçün gənclər pəhriz saxlamağa başlayır və arıq görünməyə aludə olurlar. Rəqqaslar, balerinalar, modellər və jokeylər iş həyatlarında rəqabət və gözləntilər səbəbindən daim çəkilərini qorumaq məcburiyyətindədirlər. Bu peşə qrupuna daxil olan insanlarda qidalanma pozğunluğu riski yüksəkdir.

Anoreksiya nervozunun diaqnozu

Ciddi bədən çəkisi itkisinə səbəb olan anoreksiya nervozunun diaqnozunda, kilo itkisinə səbəb olan başqa bir xəstəliyin varlığını da nəzərə almaq lazımdır. Xəstələrdə arıqlamaqla yanaşı, əhval dəyişikliyi, cinsi istək itkisi, özgüvənin azalması, introversiya, obsesyon, sosial fobiya və depressiya kimi psixiatrik əlamətlər də müşahidə olunur. Soyuğa qarşı həssaslıq, aşağı qan təzyiqi, qəbiz lik,mədə boşalmasında yavaşlama və aşağı nəbz anoreksiya nervozunun diaqnozunun qoyulmasına kömək edən tapıntılardır. Qusma və sidikqovucu istifadəsi səbəbiylə aşağı kalium ürək ritminin pozulmasına səbəb olur. Bundan əlavə, qanda leykositlərin azalması və anemiya müşahidə edilə bilər. Kilo itkisi səbəbiylə menstruasiya pozğunluqları və hətta menstruasiya dayandırılması kimi klinik tapıntılara əlavə olaraq, sümük sıxlığının azalması və aşağı estrogen səviyyələri səbəbiylə sümük itkisi meydana gəlir.

Anoreksiya Nevrozunun Müalicəsi

Anoreksiya nervozunun müalicəsi mütəxəssis psixiatr, dietoloq, psixoloq, ortoped, endokrinoloq, fizioterapevt və tibb bacısı kimi səhiyyə işçilərinin iştirakı ilə komanda işi tələb edir. Müalicənin uğurlu olması üçün xəstənin və ailəsinin müalicədə iştirakı çox vacibdir. Müvafiq bədən çəkisinə çatan xəstənin fiziki və zehni təsirləri aydın şəkildə izah edilməlidir. Xəstə inandırılmalı və xəstəliyinin təsirindən xəbərdar edilməlidir. Əgər xəstə tələb olunan bədən çəkisinin 30%-ni itiribsə, adətən müalicə üçün xəstəxanaya yerləşdirilir və çəki artımı nəzarətdə saxlanılır. Şəxsiyyət hissini və özünə hörmətini bərpa etmək üçün xəstənin ailəsi ilə birlikdə psixoterapiya seansları təşkil edilə bilər. Xəstə istədiyi çəkiyə çatdıqda xəstəxanadan buraxıla bilər, lakin xəstəliyin təkrarlanma tezliyi yüksək olduğundan onu daim nəzarətdə saxlamaq vacibdir.

https://www.medicalpark.com.tr/anoreksiya-nervoza/hg-1868

saytindan tercume