İxtioz genetik xəstəliklərin heterogen qrupunu təmsil edərək dərinin həddən artıq qabıq verməsi ilə səciyyələnir. «İxtioz» termini yunanca «ixti» sözündən götürülmüş və «balıq» mənasını verir.

İxtioz xəstəliyi kimlərdə müşahidə edilir?

Hər kəs ixtioz xəstəliyinə tutula bilər. Xəstəlik adətən valideynlərdən ötürülür; lakin bəzi insanlar yeni gen mutasiyasına görə ailədə bir ilk olaraq ixtioz inkişaf etdirə bilərlər. Digər insanlarda ixtiozun qazanılmış (qeyri-genetik) forması inkişaf edir ki, bu da başqa bir xəstəlik və ya dərmanın yan təsirindən yaranır.

İxtioz xəstəliyi doğuşdan sonra inkişaf edə bilərmi?

Qazanılmış ixtioz genetik deyil və ilk dəfə yetkinlik dövründə ortaya çıxır və adətən qalxanabənzər vəzin xəstəlikləri, sarkoidoz, limfoma, sistem xərçəngi və QİÇS ilə əlaqələndirilir. Nikotin turşusu və hidroksiüre kimi dərmanlar da ixtioza səbəb ola bilər.

İxtiyoz xəstəliyinə nə səbəb olur?

İxtioz xəstəliyinin irsi formaları korneum təbəqəsində keratinositlərin görünüşünü və davranışını dəyişdirən genetik mutasiyalar nəticəsində baş verir. Tədqiqatlar göstərir ki, Th17 yolunda iltihablı hüceyrələr və sitokinlər var ki, bu da simptomlara və əlamətlərə kömək edir.

Qazanılmış ixtiozun səbəbi məlum deyil.

İxtioz xəstəliyinin növləri hansılardır?

Anadangəlmə və ya daha sonra inkişaf edə bilən ən azı 20 -dən çox ixtioz növü var.

İxtiozun daha çox rast gəlinən 4 əsas forması aşağıdakılardır:

• Adi İxtioz və ya Vulqar İxtioz
• X-əlaqəli İxtioz və ya Resessiv X-əlaqəli İxtioz
• və ya Yenidoğulmuşların Kolloid Dərisi
• Epidermolitik İxtioz və ya Anadangəlmə bullyoz ixtiozformalı Brok eritrodermiyası

İxtioz xəstəliyinin əlamətləri

İxtioz, dəyişdirici genlərin səbəb və təsirindən asılı olaraq görünüşü və şiddəti ilə fərqlənir.

Qazanılmış İxtioz

Qazanılmış İxtioz, adi ixtiozun və ya vulqar ixtiozun qazanılmış forması olub, yetkinlik dövründə müşahidə olunur.

İxtioz xəstəliyi olan insanlarda sistemli bir xəstəlik ola bilər, məsələn:

• Hodgkin limfoması
• Qalxanabənzər vəzinin az fəaliyyət göstərməsi
• Sarkoidoz
• Xərçəng (ixtioz daxili bədxassəli şişlərin dəri əlaməti ola bilər)
• HİV infeksiyası

İxtioz müəyyən dərmanlar tərəfindən də törədilə bilər:

• Nikotin turşusu
• Xərçəng müalicəsi
• Hidroksiüre

İxtioz xəstəliyinin diaqnozu

İxtioz xəstəliyinin diaqnozu təcrübəli dəri həkimi – dermatoloq tərəfindən ailə anamnezinə və kliniki nəticələrə əsasən qoyulur.

Dermatoloq ixtioz xəstəliyinə diaqnoz qoymaq üçün aşağıdakı testləridə təyin edə bilər:

• Mikroskop altında toxumanı araşdırmaq üçün – Dəri Biopsiyası
• Mutasiyaya uğramış geni aşkarlamaq üçün – Genetik Testlər

İxtioz xəstəliyinin müalicəsi

İxtiozun irsi formalarının qəti müalicəsi yoxdur. İxtioz xəstəliyi müalicəsinin məqsədi dərinin quruluğunu, qabarıqlığını, qabıqverməsini və qalınlaşmasını azaltmaqdır. Bu, gündəlik olaraq pilinq və nəmləndirmə ilə əldə edilir. Dərini nəmli saxlamaq üçün yüksək lipid tərkibli nəmləndiricilər (məsələn, lanolin kremi) tətbiq edin.

İxtioz xəstəliyindən əziyyət çəkən pasiyentlərin qarşılaşdıqları problemləri kontrol altına almaqda aşağıdakılar faydalı ola bilər:

• Sabunsuz təmizləyicilər (sabun quruluğu artıra bilər)
• Duzlu suda çimmək
• Tərkibində karbamid, salisilik turşu və ya alfa hidroksi turşuları olan nəmləndirici kremlər (bunlar nəm dəriyə tətbiq olunur)
• İxtiozun şiddətli formaları olan xəstələr üçün oral retinoidlər acitretin və izotretinoin
• İkincili bakterial infeksiya üçün oral antibiotiklər
• İxtiozun ağır formaları olan xəstələr üçün vitamin D əlavəsi

İxtioz xəstəliyinin fəsadları

• Həddindən artıq temperatur: tərləmə azaldıqca bədən istiliyi yüksəlir.
• Hərəkətin məhdudlaşdırılması: qalın və quru qabıqlar bədənin hərəkəti zamanı ağrıya səbəb ola bilər.
• İkincil infeksiya: dəridə aşınmalar səbəbindən dəri və sistem infeksiyası baş verə bilər.
• Görmə və eşitmə pozğunluqları: qulaqların və ya gözlərin üzərində dəri yığıla bilər.

İxtioz xəstəliyi olan xəstələr nələrə diqqət etməlidirlər?

• Yuyunduqdan sonra 3 dəqiqə ərzində nəm dəriyə nəmləndirici tətbiq edin.
• Duşda qabıqlanan dərini ovuşdurun.
• Sərt bir fırça ilə baş dərisinin qabıqlarını təmizləyin.

Tərkibində lanolin, laktik turşu və ya alfa hidroksi turşusu olan məhsullar dərini nəmləndirir və ölü hüceyrələrin təmizlənməsini təmin edir.

https://dermatologiya.net/ixtioz/