Psixoz, insanların həqiqətlə əlaqəsini qismən itirdikləri ciddi bir psixoloji sağlamlıq problemidir. Bu dövrdə beyin, məlumatı emal etmə şəklini mənfi tərəfə təsir edir və insanın düşüncə quruluşu, qavrayışı pozulur. İnsan nəyin həqiqi nəyin həqiqi olmadığı barədə qərar verməkdə çətinlik çəkir. Psixoz bir xəstəlik deyil, bir sıra simptomları təsvir etmək üçün istifadə olunan bir termindir. Bu simptomlara psixotik simptomlar deyilir. İnsan, psixozun təsiri altında olarkən, olmayan şeyləri gördüyünü və eşitdiyini iddia edə bilər. Bu cür simptomlara hallusinasiya deyilir. O, doğru olmayan bir fikrə inadla inana bilər. Daha çox 18-25 yaş arası insanlarda rast gəlinən psixoz hər yaşdan insanı təsir edə bilər.

Psixoz Əlamətləri

Psixoz adətən birdən-birə ortaya çıxan bir sağlamlıq problemi kimi qiymətləndirilmir. Lakin bəzi xüsusi hallarda, bu vəziyyətin sürətlə pisləşdiyi müşahidə edilə bilər. Psixozun göstəriciləri aşağıdakı kimi sıralana bilər:

Psixozdan Əvvəlki Əlamətlər

• Təhsildə və ya işdəki performansda gözə çarpan bir azalma,
• Düşünməkdə və ya diqqət toplamaqda çətinlik çəkmə,
• Başqa insanlara qarşı şübhə hissi və gərgin bir ruh halı,
• Depressiya vəziyyətlərində görülən, şəxsi baxıma önəm verməmə, təmizliyə qarşı biganəlik,
• Tək vaxt keçirmə meylli olmaq,
• Kiçik hadisələrə şişirdilmiş reaksiyalar vermək,
• Hadisələrə qarşı hissiyyatsızlıq və laqeydlik halı,

Psixozun İlkin Əlamətləri

• Görünməyən şeyləri görmə, eşidilməyən səsləri eşitmə,
• Ətrafdakıların xəbərdarlıqlarına baxmayaraq, qəribə inanç və fikirlərə sahib olma,
• Ailə üzvləri və dostlarla olan əlaqəni azaltma,
• Öz sağlamlığına olan marağı itirmə,
• Aydın Və Səlis Düşünə Bilməmə Halı.

Psixotik Mərhələlərin Əlamətləri

• Eşitmə Halüsinasiyaları: Ətrafda heç kim olmamasına baxmayaraq, aydın bir səs mənbəyi olmadan səslər eşitmə,
• Toxunma Hallüsinasiyaları: İzah olunmayan qəribə hisslərə məruz qalma,
• Vizual Halüsinasiyalar: Mövcud mühitdə olmayan insanları və ya obyektləri görmək, mövcud obyektlərin formasını səhv qavramaq;
• Xəyalpərəstlik: İnsanın xarici qüvvələr tərəfindən idarə olunduğunu və hərəkətlərinin də bu qüvvələr tərəfindən təyin olunduğunu düşünmək, əhəmiyyətsiz hadisələrin həddən artıq yozulması, qeyri-adi güclərə malik olduğuna inanmaq, özünü tanrı və ya peyğəmbər kimi hiss etmək.

Məntiqsiz və mənasız söhbətlərə girmək və vəziyyətə uyğun olmayan davranışlar göstərmək.

Psixozun səbəbləri

Psixoz, şizofreniya və ya bipolar pozuntuları kimi müxtəlif mental sağlamlıq problemlərinin bir göstəricisi ola bilər. Bəzən ilkin psixotik epizodun nəticəsi olmasa da, həqiqət qavrayışının itirilməsi yaşana bilər ki, buna ikincil psixoz adı verilir.

Psixozun dəqiq səbəbləri tam olaraq anlaşılmamışdır, amma bəzi risk faktorları müəyyənləşdirilmişdir:

• Genetik Meyl: Genetik olaraq psixoz inkişaf etdirə bilən genlərə sahib olmaq mümkündür. Ancaq qeyd etmək lazımdır ki, bu genlərə sahib olmaq psixozun inkişaf edəcəyi mənasına gəlmir.
• Maddə İstifadəsi: Alkoqol və narkotik maddələrin istifadəsi psixoza səbəb ola bilər.
• Dərman Yan Təsirləri: Müxtəlif reseptli dərmanlar, xüsusilə stimulantlar, Parkinson xəstəliyi dərmanları, malyariya və epilepsiya müalicələrində istifadə edilən bəzi antibiotiklər nadir hallarda psixotik simptomlara səbəb ola bilər. Bu hallar adətən dərman vasitələrinin istifadəsi ilə geri qayıdır.
• Psixoloji Travma: Şiddətli stress, sevilən birinin ölümü, təbii fəlakətlər kimi travmatik hadisələr psixoza səbəb ola bilər.
• Fiziki Zədələr Və Xəstəliklər: Baş travması, beyin şişləri, insult, Parkinson xəstəliyi, Alzheimer, demansiya və QİÇS kimi hallar psixoz riskini artıra bilər.
• Tibbi Hallar: Tez-tez epileptik tutma keçirənlərdə və hipotiroid kimi qalxanabənzər vəzinin funksiyasında pozulma olanlarda psixotik əlamətlər müşahidə oluna bilər.
• Hormonal Dəyişikliklərə Bağlı Psixoz: Hormonal balanssızlıqlarla əlaqədar olaraq, nadir hallarda menstrual dövrdə insan hormonlarının səviyyəsinin dəyişməsi nəticəsində psixoz inkişaf edə bilər. Bu əlamətlər adətən menstruasiyanın əvvəlində müşahidə olunur, qısa müddətli olur və təsirləri tez keçə bilir.

Psixoz Diaqnozu

Psixoz diaqnozu qoymaq, yalnız bir psixiatrın səlahiyyətindədir. Diaqnoz prosesində, həkiminiz yaşadığınız psixotik simptomların altında yatan səbəbləri müəyyən etməyə çalışacaq.  Bu məqsədlə, digər əsas şərtləri istisna etmək üçün müxtəlif testlər aparıla bilər. Bu testlər vasitəsilə elektrolit və hormon səviyyələri qiymətləndirilir və qan nümunələri vasitəsilə infeksiya əlamətləri araşdırılır. Psixoz əlamətlərinə səbəb ola biləcək bəzi maddələrin istifadəsini müəyyən etmək üçün dərman testləri aparıla bilər. Bundan əlavə, beyinlə əlaqəli mümkün problemləri müəyyən etmək üçün müxtəlif görüntüləmə üsullarından istifadə olunur.

Psixozun Müalicəsi

Psixoterapiya və dərman kombinasiyasının psixoz müalicəsində birlikdə istifadə edilməsi tövsiyə olunur.

Psixotik simptomları yüngülləşdirməyə kömək edən dərman müalicəsi, həkiminizin tövsiyəsi ilə müəyyən edilən dərman növü və dozası əsasında aparılır.

Koqnitiv davranış terapiyası, psixotik epizodunuzu anlamanıza kömək edəcək və beləliklə problem daha çox böyümədən müdaxilə edilməsini təmin edəcəkdir. Eyni zamanda, yaşadıqlarınızın və eşitdiklərinizin həqiqi olub olmadığını ayırd etmənizdə CBT olduqca faydalı olacaqdır.

Dəstəkləyici psixoterapiya isə, psixozla yaşamağı öyrənərkən, sağlam düşünmə bacarıqlarınızı inkişaf etdirmənizə yardım edir və dərmanlar ilə olan uyğunluğunuzu artırır.

Bununla belə, ailənizin müalicə prosesinizi dəstəkləmək üçün lazımi bilik və bacarıqlara malik olması vacibdir. Ailə psixotəhsilləri sizə problemlərinizi ailəniz və yaxınlarınızla birlikdə həll etməyin yollarını öyrənməyə imkan verir.

Psixotik Xəstələrin Davranışları

Psixoz problemi yaşayan insanlar, ətrafdakılara qarşı qəbuledilməz davranışlar nümayiş etdirə bilər və davranışları proqnozlaşdırılmaz bir hal ala bilər. Bəzən aqressiv və zorakılığa meyilli ola bilərlər, bu meyillər bəzən özlərinə zərər vermə əməllərinə çevrilə bilər. Psixotik simptomları olan şəxslərin özlərinə zərər vermə ehtimalı, başqalarına zərər vermələrindən daha yüksəkdir.

Populyar inancın əksinə olaraq, psixotik şəxslərin digər insanlara qarşı təhdid yaratma ehtimalı ümumi əhalinin orta göstəricisi ilə müqayisədə cüzi artım göstərir. Anormal davranışlar səbəbiylə, bu şəxslərin başqaları tərəfindən zorakılığa məruz qalma riski daha yüksəkdir. Bu səbəbdən, erkən müalicə yolu ilə həm şəxsin həm də cəmiyyətin sağlamlığını qorumaq mümkündür. Psixotik pozuntusu olan şəxsləri damğalamaktan qaçınmaq və onları bir təhdid kimi görməmək də böyük əhəmiyyət daşıyır.

https://edaterapiya.com/psixoz-nedir/