Alopesiya areata (ocaqlı dazlıq, keçəllik) baş dərisində, üzdə və bəzən bədənin digər nahiyələrində saç follikullarına təsir edən və ani saç tökülməsinə səbəb olan autoimmun bir xəstəlikdir. Bu, adətən baş dərisində oval keçəl ocaqlarla özünü göstərir, lakin bədənin bütün tüklü bölgələrində də saç tökülməsinə səbəb ola bilər.

Alopesiya Areata (Ocaqlı Dazlıq, Keçəllik) simptomları

Alopesiya areata (ocaqlı dazlıq, keçəllik) ilk növbədə saçlara təsir edir, lakin bəzi hallarda dırnaqlar da dəyişiklikliyə məruz qalır. Xəstəliyi olan insanlar adətən sağlam olur və başqa əlamətlər olmur.

Saç dəyişiklikləri. Alopesiya areata tipik olaraq baş dərisində yuvarlaq və ya oval formada olmaqla saçın qəfil tökülməsi ilə başlayır, lakin bədənin hər hansı bir hissəsi, məsələn, kişilərdə saqqal, qaşlar və ya kirpiklər təsirlənə bilər. Alopesiya areata ocağının kənarları ətrafında tez-tez qısa qırıq tüklər var. Alopesiya areata ocaqlarında adətən səpgi, qızartı və ya çapıq izi olmur. Bəzi insanlar saç tökülməzdən əvvəl alopesiya areata ocaqları yarandığı nahiyədəki dəridə qıcıqlanma, yanma və ya qaşınma hiss etdiklərini söyləyirlər.

Alopesiya areata (ocaqlı dazlıq, keçəllik) inkişaf etdikdə, bundan sonra nə olacağını təxmin etmək çətindir.

Aşağıdakı hallarda saç öz-özünə tam şəkildə uzanmağa daha meyllidir:

• saçın daha az tökülməsi.
• daha gec yaşda başlaması.
• dırnaq dəyişikliyi olmaması.
• xəstəliyə aid ailə tarixinin olmaması.

Dırnaq dəyişiklikləri. Bəzi insanlarda, xüsusən də daha çox saç tökülməsi yaşayan fərdlərdə – dırnaqlarda silsilələr və çuxurlar kimi dəyişikliklər baş verir.

Alopesiya areata ilə qarşılaşa biləcəyiniz digər simptomlar:

• saç tökülməzdən əvvəl həmin nahiyələrdə qıcıqlanma, qaşınma və ya yanma hissi
• saçların töküldüyü nahiyələrdə boz və ya ağ tüklər
• saçların qış aylarında daha çox tökülməsi
• “nida işarəsi” tükləri – yenidən çıxan, ancaq bir neçə millimetr uzanma sonrası qırılan saçlar
• dırnaqlarda naxışlar və ya çuxurlar, dırnaqlarnın uclarına doğru uzanan kobud silsilələr (bu dırnaq dəyişiklikləri ağrıya səbəb ola bilər.)

Alopesiyanın (saç tökülməsinin) növlərinə nəzər salaq:

• Androgenetik, həmçinin kişi tipi keçəllik adlanır, ən çox rast gəlinən haldır. Bu tip keçəllik adətən 50 yaşından başlayaraq baş verir. Kişilərin təxminən 50%-i və qadınların 10%-i bundan əziyyət çəkir. Səbəb əsasən genetikdir, baxmayaraq ki, hormonal da ola bilər.Bu genetik səbəb əvvəlcə ananın genetikası ilə əlaqələndirilirdi; lakin genlər dəqiq nisbətdə miras alınmadığından və müxtəlif ailə üzvlərinin birləşməsindən, yəni poligenik irsiyyətdən ibarət olduğundan onun gözlənilməz olduğu göstərilmişdir. Hormonal komponentə gəlincə, kişi hormonları və ya androgenlərin bu vəziyyətə genetik olaraq meylli olan saç follikullarına təsir göstərdiyi və tüklər tamamilə yox olana qədər tədricən atrofiyaya səbəb olduğu bir fenomen meydana gəlir. Qadınlarda saç tökülməsi diffuz xarakter daşıyır, çünki onlar bütün saçlarını itirmirlər və saç düzümü geri çəkilməyə meylli deyil.
• Alopesiya areata - ikinci ən çox yayılmış alopesiya növüdür. Bu cür itki qismən ocaqlar şəklində yaranır, baxmayaraq ki, bütün baş dərisinə və ya hətta bədənin qalan hissəsinə yayıla bilər. Normalda bu tip alopesiya yox olur və tüklər yenidən çıxır və bu ocaqlar gələcəkdə residiv zamanı yenidən görünə bilər. Genetik faktorlara əlavə olaraq, bu vəziyyət adətən çölyak xəstəliyi, diabet və ya artrit kimi autoimmun xəstəliklərlə əlaqədardır.
• Frontal fibrosing alopesiya adətən kişilərdən daha çox qadınlara təsir göstərir. Bu tip alopesiyanın səbəbləri tam məlum deyil. Bunun menopozla əlaqəli ola biləcəyi məlumdur. Fibrozan alopesiya əsasən ön tərəfdəki saç xəttinə təsir edir, daha da geriyə doğru açılır.
• Diffuz alopesiya geri dönən saç tökülməsi növüdür.
• Çapıqlı (cicatricial) alopesiya saç follikullarının məhv olması nəticəsində saç tökülməsidir. Adətən bu, iltihablı və ya autoimmun xəstəliklərin nəticəsidir. Bəzən dəri yaralanmaları, yanıqlar və ya müəyyən tibbi müalicələr nəticəsində baş verir. Çapıqlı alopesiya qalıcı saç tökülməsinə səbəb olur, çünki follikul məhv edildikdən sonra saçlar yenidən böyüyə bilmir.
• Çapıqsız alopesiya əvvəllər dərinin zədələnmələri olmadan da inkişaf edir. Çapıqsız alopesiyaya ocaqlı dazlıq (alopecia areata), androgenetik alopesiyanı (alopecia androgenetica), diffuz alopesiyanı (alopecia diffusa) aid edirlər. Ocaqlı alopesiya (ocaqlı dazlıq, alopecia areata, dairəşəkili keçəllik) xronik dermatoz olub follikullarına müxtəlif təsirlər nəticəsində tüklərin patoloji tökülməsi ilə səciyyələnir və klinik olaraq başın tüklü hissəsində, saqqal nahiyəsində, qaşlarda, kirpiklərdə və bədəndə tüklərin tamamilə olmaması ilə nəzərə çarpan ocaqların yaranması ilə təzahür edir.
• Universal alopesiya, saç follikullarına “hücum edən” və saçların inkişafının qarşısını alan autoimmun xəstəlik səbəbindən keçəlliyə səbəb olur. Bu tip alopesiya ilə xəstənin antikorları saç follikuluna hücum edərək onu tamamilə aradan qaldırır.  Universal alopesiyanın alopesiya areata alt növü olduğunu aydınlaşdırmaq vacibdir. Yalnız daha aqressiv görünməsi ilə fərqlənir.

Ocaqlı dazlığın növləri bir-birinə transformasiya edə bilərlər və bu da xəstəliyin bədxassəli gedişində xüsusilə kəskin nəzərə çarpır.

Kimlərdə Alopesiya Areata (Ocaqlı Dazlıq) müşahidə olunur?

Hər kəsin həyatı boyu alopesiya areata üçün riski təxminən 2% -dir. Bütün dəri və saç rənglərindən olan uşaqlara və böyüklərə təsir göstərir. Alopesiya areata əhəmiyyətli cinsi və ya etnik üstünlük daşımır.

Aşağıdakılar hallar alopesiya areata riskini artıra bilər:

• daun sindromu kimi xromosom pozğunluqları
• 1-ci tip poliglandular autoimmun sindrom
• vitiliqo və tiroid xəstəliyi kimi digər autoimmun şərtlər
• alopesiya areata xəstəliyinə aid ailə tarixinin olması

Alopesiya Areatanın (Ocaqlı Dazlıq) səbəbləri

Alopesiya areata poligenik bir xəstəlikdir, yəni bir çox genetik faktorla əlaqəlidir. Ancaq genlərə sahib olan hər kəs bu xəstəliyi inkişaf etdirmir. Məsələn, eyni əkizlərin hamısı eyni genləri paylaşır, lakin bir əkizdə alopesiya areata varsa, digər əkizlərin bu xəstəliyə sahib olma ehtimalı yalnız 55% olur. Xəstəlik mürəkkəbdir. Alopesiya areata (ocaqlı dazlıq) olan insanların təxminən 20% -ində bu xəstəliyə sahib olan ən azı bir ailə üzvü var. Əgər yaxın qohumunuzda ocaqlı dazlıq varsa, alopesiya areata riski artır. Əgər həmin qohum 30 yaşından əvvəl saçlarını itirərsə, risk daha da artır.

Alopesiya Areata (Ocaqlı Dazlıq) nəyə səbəb olur?

Normal bir saç follikulu bir neçə mərhələdən keçir:

• Anagen bir ildən səkkiz ilədək davam edən aktiv böyümə mərhələsidir
• Katagen bir neçə həftə davam edən qısa bir involution mərhələsidir
• Telogen bir neçə ay davam edən istirahət mərhələsidir
• Ekzogen saçların tökülməsidir.

Alopesiya areatada saç tökülməsinə cavabdeh olan dəqiq mexanizm aydın deyil. Anagen saç follikullarında immun cavbının itirilməsinin patogenezdə əsas rol oynadığı fərz edilir və genetik həssaslığın da təsir etdiyi düşünülür.

Alopesiya Areata (Ocaqlı Dazlıq) Diaqnozu

Alopesiya areata simptomları müşahidə olunsa belə, sizdə alopesiya areata olduğundan əmin olmağın yeganə yolu ixtisaslaşmış həkim dermatoloqun diaqnozudur. Dəri həkiminiz sizin xəstəliyiniz olduğunu müəyyən etdikdən sonra o, sizin yüngül, orta və ya ağır xəstəliyiniz olub-olmadığını da qeyd edəcək, çünki ocaqlı dazlığın müalicəsi xəstəliyin şiddətinə əsaslanır.

Alopesiya Areata (Ocaqlı Dazlıq) Müalicəsi

Müalicəsi olmasa da, həm böyüklərə, həm də uşaqlara saçın inkişafına kömək edə biləcək alopesiya areata müalicələri var.

Dermatoloqunuz təyin edəcəyi müalicə növü aşağıdakılardan asılıdır:

• saç tökülməsinin təqdimatı (növü və ya forması).
• saç tökülməsinin şiddəti (nə qədər saç itirmisiniz )
• yaşınız

Kirpiklərin tökülməsi

Kirpiklərimiz gözümüzü qoruyur. Kirpiklərin bir hissəsi və ya hamısı tökülsə, dermatoloq gözləri qorumaq üçün müalicə planına aşağıdakı üsullardan birini və ya bir neçəsini daxil edə bilər:

• Taxma kirpiklər
• Eynək: Eynək taxmaq gözləri qorumağa və kirpik tökülməsini daha az nəzərə çarpan etməyə kömək edir.
• Bimatoprost (və ya oxşar dərman): Bu, bir növ qlaukoma və yüksək göz təzyiqini müalicə etmək üçün FDA (ABŞ Qida və Dərman İdarəsi) tərəfindən təsdiqlənmiş bir dərmandır.

Qaşların tökülməsi

Əgər alopesiya areata qaşların tökülməsinə səbəb olarsa, dermatoloq aşağıdakılardan birini tövsiyə edə bilər:

• Permanentin
• Microbladinq
• İntralezyonal kortikosteroidlər: Dermatoloq qaşların yenidən böyüməsinə kömək etmək üçün bu dərmanı yeridir. İnyeksiyalar nəticə verərsə, minoksidilin dermatoloqun təyininə uyğun tətbiqi tük inkişafını davam etdirməyə kömək edə bilər.

Çoxlu və ya sürətli saç tökülməsi

Alopesiya areata geniş yayılmış saç tökülməsinə, baş dərisində tüklərin tamamilə tökülməsinə (alopecia totalis) və ya bütün saçların tökülməsinə (alopecia universalis) səbəb olduqda, çox az adam müalicəsiz saçlarına yenidən qovuşur.Əgər sizdə bu cür saç tökülməsi varsa, dermatoloqunuz tövsiyə edə bilər:

Kontakt immunoterapiyası: Topikal immunoterapiya da adlanır, bu müalicənin məqsədi immunitet sisteminizi saç follikullarınıza hücumu dayandırmaq üçün dəyişdirməkdir. Geniş yayılmış alopesiya areatanın müalicəsinə 60% -dən 70% -də saçların bir qədər uzandığı aşkar edilmişdir. Əgər sizə bu üsul təyin edilərsə, müalicə üçün hər həftə dermatoloq müayinəsi olmalısınız. Hər randevuya riayət etməyiniz vacibdir. Qaçırılan hər randevu bu müalicənin effektini dayandırmasına və yenidən çıxan saçların tökülməsinə səbəb ola bilər.

Müalicənin özü dermatoloqunuzun alopesiya ocağına kimyəvi maddə tətbiq etməsini əhatə edir. Bu müalicəni ilk dəfə qəbul etdiyiniz zaman kiçik bir miqdar tətbiq olunacaq ki, bədəniniz kimyəvi maddəyə reaksiya verməyə başlaya bilsin.

Bir reaksiya inkişaf etdirdikdən sonra kimyəvi maddə hər həftə alopesiya ocaqlarına tətbiq olunacaq və 48 saat ərzində qalacaq. Bu müddət ərzində müalicə olunan dərini örtməli və qızartı, şişlik və qaşınma ilə tamamlanan bir səpgi inkişaf etdirməlisiniz. Bu səpgi təxminən 36 saat davam edir.

Kontakt immunoterapiyası siz saçlarınızı tamamilə bərpa edənə qədər və ya müalicə 6 ay ərzində heç bir saç çıxmayana qədər həftəlik verilir. Bu müalicənin effektivliyini artırmaq üçün dermatoloqunuz evdə istifadə etdiyiniz başqa bir müalicə təyin edə bilər.

Metotreksat: Əgər geniş saç tökülməsi varsa və digər müalicələr nəticə vermədisə, bu dərman bir seçim ola bilər. Dermatoloqunuz metotreksatı təkbaşına və ya kortikosteroidlə birlikdə təyin edə bilər. Metotreksat və prednizon kimi bir kortikosteroid qəbul etmək nəticələri yaxşılaşdıra bilər. Metotreksatın mümkün yan təsirləri var, bəziləri ciddi və ya həyat üçün təhlükə yarada bilər. Metotreksatın qəbuluna başlamazdan əvvəl mümkün yan təsirlər barədə dermatoloqunuzla danışın.

• Qəbul etdiyiniz kortikosteroid: Bu dərmanı təxminən 6 həftə qəbul etmək saçların bərpasına kömək edə bilər. Geniş yayılmış alopesiya areata olan 32 xəstə üzərində aparılan bir araşdırmada, bir çoxunda 6 həftə ərzində prednizon (bir növ kortikosteroid) qəbul etdikdən sonra müəyyən qədər böyümə müşahidə edildi. Bu dərman saçların bərpasına kömək edə bilsə də, uzun müddət qəbul edilə bilməz. Ciddi yan təsirlər inkişaf edə bilər. Bu dərmanı qəbul etməyi dayandırdığınız zaman yeni saçlarınızın tökülməsi də mümkündür.
• Dərman müalicəsi (JAK inhibitorları): Bu tip dərmanların alopesiya areata olan insanlarda geniş saç tökülməsini müalicə edə biləcəyi kəşfi böyük bir tədqiqat uğurudur. Tədqiq edilmiş JAK inhibitorlarına tofacitinib, ruxolitinib və baricitinib daxildir.

Bu dərmanlar bəzi xəstələrə başqa heç nə fayda vermədikdə kömək etsə də, dərman dayandırıldıqda xəstənin saçları tökülür. Bu səbəbdən, tədqiqatlar bu dərmanı daha uzun müddət qəbul etmək və ya alopesiya ocağına tətbiq edə biləcəyiniz dərmanı etmək kimi digər imkanlara baxır.

Alopesiya Areatanın (Ocaqlı Dazlığın) fəsadları

• stress səbəbiylə sağlamlıqla əlaqəli həyat keyfiyyətinin pisləşməsi.
• depressiya və ümumiləşdirilmiş narahatlıq pozğunluğunun yüksək nisbətləri; uyğunlaşma pozğunluqları da yayğındır.
• tiroid xəstəliyi, vitiliqo, psoriaz, diabetes mellitus və atopiya kimi alopesiya areata olan xəstələrdə digər autoimmun hallar daha çox müşahidə oluna bilər.

https://dermatologiya.net/alopesiya-areata/