Şizotipal şəxsiyyət pozğunluğu ümumi anlamda bir insanın sosial münasibətlərdə qəribə və qəribə davranışlar yaşadığı bir vəziyyətdir.
Bu şəxsiyyət pozğunluğu çox vaxt daha az tanınan psixiatrik vəziyyətdir. İnsanın yaxın ətrafı bu xəstəlik əlamətlərini “qəribə” kimi təsvir edir və dərin məna və ya xəstəlik axtarmır. Ancaq bu pozğunluq insanın gündəlik həyatına ciddi təsir göstərə bilər. Bu insanlar tənhalıq hissi ilə mübarizə apararkən, xarici dünya ilə münasibətlərində çətinlik çəkə bilərlər. Şizotipal şəxsiyyət pozğunluğu olan insanlar çox vaxt yaşadıqları mühitdən təcrid olmağa üstünlük verirlər və emosional soyuqluq və həssaslıq göstərə bilərlər. Onların qəribə inancları və düşüncələri də ola bilər. Onlar tez-tez reallıqdan qopmuş bir təsəvvürə sahib ola bilərlər. Şizotipal şəxsiyyət pozğunluğu olan insanların iş və ictimai həyatlarına davam edə bildiyini görə bilərsiniz. Ancaq bəzən qəribə davranışlarına görə problem yaşaya bilərlər. Bu şəxsiyyətlər çox vaxt öz daxilində intensiv yaşayırlar və real dünya ilə əlaqəni itirə bilərlər. Şizotipal şəxsiyyət pozğunluğu müalicə edilə bilən bir xəstəlikdir, lakin heç bir fiziki təsiri olmayan sırf psixoloji xəstəlikdir.
Şizotipal şəxsiyyət pozğunluğu DSM-5 kitabına görə (alimlər və psixologiya mütəxəssisləri tərəfindən yazılmışdır), tez-tez erkən yetkinlik dövründə başlayan və şiddətli sosial narahatlıq, düşüncə pozğunluğu, paranoid düşüncələr və qeyri-adi inanclarla xarakterizə olunan psixoloji şəxsiyyət pozğunluğunun bir növüdür.
Bu pozğunluğu olan insanlar yaxın əlaqələr qurmaqda böyük narahatlıq hiss edə bilərlər. Çünki ətrafdakı insanların onlar haqqında mənfi fikirdə olduğunu düşünürlər. Bu pozğunluğu olan insanlar qeyri-adi fəaliyyətlərə sahib ola bilərlər. Məsələn, cadu və ya sehr etdiklərini zənn etmək, cisimləri düşüncə gücü ilə hərəkət etdirə biləcəklərini fərz etmək və ya insanları müalicə etdiklərini düşünmək kimi qeyri-real davranış və inanclara sahib ola bilərlər.
Müalicə edilməzsə, bu xəstəlik müxtəlif psixoloji pozğunluqlara səbəb ola bilər. Buna görə simptomlar görünməyə başlayanda bir mütəxəssisə müraciət etmək çox vacibdir.
Şizotipal şəxsiyyət pozğunluğunun səbəbləri
Şizotipal şəxsiyyət pozğunluğuna nəyin səbəb olduğuna dair qəti bir araşdırma yoxdur. Ancaq bu pozğunluğun səbəblərini anlamaq üçün genetik, ətraf mühit və psixososial amillər nəzərə alınır. Genetik faktorlar bu pozğunluğun yaranmasında mühüm rol oynayan amillər arasındadır.
Araşdırmalar göstərir ki, birinci dərəcəli qohumlarında bu pozğunluq və ya onun variantları olan insanlarda daha çox rast gəlinir.
Ətraf mühit faktoru olaraq, erkən uşaqlıqda travmatik və ya stresli hadisələrin bu pozğunluq riskini artırdığı düşünülür.
Şizotipal şəxsiyyət pozğunluğunun formalaşmasında psixososial amillər də təsirlidir. Müxtəlif təcrübələr, o cümlədən insanın həyat boyu çətinlikləri və sosial təcrid olunması xüsusilə təsirli ola bilər. Ancaq şizotipal şəxsiyyət pozğunluğunun səbəblərini aydın şəkildə izah etmək çox çətindir. Şizotipal şəxsiyyət pozğunluğu yaşayan bir insanda birdən çox faktorun rol oynadığı qəbul edilir və bu amillərin birləşməsindən yarandığı düşünülür. Bununla belə, bu amillərin dəqiq rolu və qarşılıqlı təsiri ilə bağlı daha çox araşdırmaya ehtiyac var.
Şizotipal şəxsiyyət pozğunluğunun əlamətləri
Şizotipal şəxsiyyət pozğunluğunun əlamətləri xəstəliyin şiddətinə və fərddən asılı olaraq dəyişə bilsə də, ümumi simptomlar aşağıdakılardır;
Bu narahatlıq üçün DSM-5 meyarları olduqca vacib olsa da, onlar faktiki sindromu əks etdirməyə bilər. Həqiqi diaqnoz qoymaq üçün bir mütəxəssislə məsləhətləşmək və şizotipal şəxsiyyət pozğunluğu üçün testlərdən keçmək vacibdir.
Şizotipal şəxsiyyət pozğunluğunun müalicəsi
Şizotipal şəxsiyyət pozğunluğunun müalicəsində ən əsas üsul psixoterapiya, yəni danışıq terapiyasıdır.
Psixoterapiya insana anlamağa, düşünməyə və hiss etməyə kömək edə bilər. Başqa sözlə, insanın bu pozğunluqdan xəbərdar olmasında mühüm rol oynayır.
Koqnitiv-davranışçı terapiya başqa bir müalicə üsuludur. Bu müalicə üsulu psixoterapiya ilə qarışdırılsa da, əslində çox fərqli bir terapiya üsuludur. Düşüncələrin və davranışların qarşılıqlı təsirini anlamaq və mənfi düşüncə nümunələrini dəyişdirmək üçün tətbiq edilir. Bu, insanın düşüncələrini və inanclarını şübhə altına almağı, real perspektivləri və sosial bacarıqları inkişaf etdirməyi hədəfləyir.
Bu xəstəliyin terapiya üsullarından biri də dərman müalicəsidir. Ancaq birbaşa dərman müalicəsi yoxdur. Depressiya və narahatlıq kimi simptomları azaltmaq və müalicə etmək üçün dərmanlar təyin oluna bilər. Lakin bu dərmanlar şizotipal şəxsiyyət pozğunluğunu birbaşa müalicə etmir. Müalicə prosesi tamamilə fərdidir və fərdin ehtiyaclarına və simptomların şiddətinə görə dəyişir.
Müalicə prosesi uzunmüddətli və səbirli bir proses tələb edir. Şəxsin motivasiyasında və məsləhətləşdiyi mütəxəssislə işbirliyində çox mühüm rol oynayır. Xəstəliyi idarə etmək və simptomları azaltmaq üçün müntəzəm təqib və dəstək təmin etmək vacibdir. Bu insanların sosial həyata inteqrasiyası, gündəlik iş və münasibətlərə daxil olması həyati əhəmiyyət kəsb edir.
https://www.medicalpark.com.tr/sizotipal-kisilik-bozuklugu-nedir/hg-4143
saytindan tercume
Вход
