Kənardan insan bədəninə təsir edən hər hansı bir qüvvənin verdiyi zədəyə travma deyilir. Ortopediya və travmatologiya sahəsində dayaq-hərəkət aparatının fiziki zədələri travma başlığı altında işlənir. Travmalara hər bir insanın gündəlik həyatda tez-tez rastlaşa biləcəyi yıxılma, vurma, burxulma kimi səbəblərdən başqa, yol qəzaları (avtomobilin içərisində və ya xaricində), ev və iş qəzaları, idman yaralanmaları kimi bir çox fərqli səbəb ola bilər. bundan əlavə odlu silah xəsarətləri və təbii fəlakətlər, (zəlzələ, çuxurun altında qalmaq və s.) travmalara səbəb ola bilər.
Travmanın şiddətindən asılı olaraq, zədələnmə sadə yumşaq toxuma əzilməsindən tutmuş iri sümüklərdə xırdalanmış sınıqlara və hətta əzalarının sınmalarına qədər dəyişə bilər. Ümumiyyətlə, gənclərdə travmanın səbəbi yüksək enerjili yaralanmalar olduğu halda, sümük keyfiyyəti zəif olan yaşlı insanlarda aşağı enerjili sadə zədələrlə də dayaq-hərəkət travması baş verə bilər.
Travma nəticəsində baş verə biləcək ortopedik xəsarətlər tək və ya birləşərək sınıqlar, oynaqların çıxması, sümük və yumşaq toxumaların (əzələ-vətər-bağ, damar və sinir) oynaq ətrafındakı zədələri kimi baş verə bilər. Travmalar lazımi şəkildə müalicə olunmazsa, sınıqlara xas birləşmə və ya birləşməmə kimi ağırlaşmalardan başqa, infeksiya, oynaqların hərəkətinin məhdudlaşdırılması və kalsifikasiya, hətta əzaların itməsi kimi problemlərlə qarşılaşa bilər.
Bir çox sistemə təsir göstərə bilən çoxsaylı xəsarətlərdə insanın həyatını riskə ata biləcək bir sıra problemlər yarana bilər. Bu səbəbdən də travma almış xəstənin müalicəsində uzman ortoped-travmtoloq, yaxşı təchiz olunmuş və ciddi şəkildə təşkil olunmuş əməliyyat otağına ehtiyac olduğu danılmaz faktdır. Travma xəstəsinin travmatoloq tərəfindən qarşılanması və ilk yardımın göstərilməsi həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Sınıqların müalicəsində qeyri-operativ (konservativ) yanaşmalar və cərrahi üsullar daim yenilənir. Texnoloji inkişafa paralel olaraq insana daha az əlavə ziyan vuran daha yaxşı, daha müasir müalicə üsulları günü-gündən inkişaf etdirilir. Travma nəticəsində yaranan zədənin növündən asılı olmayaraq, müalicənin məqsədi orqanizmin bütövlüyünü təmin etmək, müvafiq nahiyənin funksiyalarını bərpa etmək və bütün bunları insanın öz aktiv fəaliyyətinə mümkün qədər tez gündəlik həyatına qayıtmasına imkan verəcək şəkildə həyata keçirməkdir.
Travma simptomları
Travma əməliyyatları
Travma nəticəsində qol, əl, ayaq, pəncə və onurğada yaranan zədələr ortopedik travma əhatəsinə daxildir. Bu nöqtələrdə əzələlər, sinirlər, skelet sistemi, oynaqlar kimi zədələrlə məşğul olur. Bu cür yaralanmalar nəticəsində yaranan travmalar – travma əməliyyatları sahəsinə aiddir. Ortopediya və travmatologiya şöbələri lazım gəldikdə digər tibb şöbələrindən kömək alaraq birgə fəaliyyət göstərir.
Travma əməliyyatı ilə ortopediya arasındakı ən bariz fərq travma əməliyyatının ani travmalar üçün maraq sahəsi olmasıdır. Fiziki travmalar bədənin aldığı ani zərbələrlə bağlı olduğu halda, psixoloji travmalar fərdlərdə ani qorxu, narahatlıq, təşvişə düşmək kimi vəziyyətlərlə əlaqədardır.
Travma əməliyyatlarının bir növü olan multi-travma bədəndə irəliləmiş zədələri olan və vəziyyəti çox ağır və kritik olan xəstələri təyin edir.
Travma növləri
Travmanın səbəbləri
Konservativ müalicələr
Bu, ümumiyyətlə, travma bölgəsinin gips, splint və ya bəzi sarğı üsulları ilə bərkidilməsini əhatə edir. Bəzi ortopedik yaralanmalarda keçmişdə istifadə edilən sərt və uzun tökmə müalicələri yarı sərt və ya daha yumşaq fiksasiya üsulları və erkən çəki daşıma və funksiya məhdudiyyətinə səbəb olmayan fiksasiya üsulları ilə əvəz edilmişdir. Bu gün bu aşkarlama vasitələri fərdi olaraq dizayn və istehsal edilə bilər. Bundan əlavə, dayaq-hərəkət sistemindəki zədələrin sağalma müddətini qısaldan və fiksasiya vasitələri ilə (ultrasəs stimulyatorları və s.)
Cərrahi müalicələr
Вход
